قبرستانها و سنگهای مزار، از مهمترین بسترهای بروز سنتهای طراحی، خوشنویسی و حجّاریهای نفیس بهشمار میآیند و نگاهبان بخش قابل توجهی از فرهنگ، تاریخ و شاهکارهای هنری هستند اما به دلیل پراکندگی جغرافیایی، کمتوجهی و فقر منابع مکتوب، مطالعه و پژوهش در این حوزه نسبت به دیگر شاخههای معماری با تأخیر و محدودیت همراه بوده است. انواع خطوط کوفی، ثلث، نسخ و نستعلیق در کنار تزئینات اسلیمی، هندسی و نقشمایههای انسانی، گیاهی و جانوری به منظور احترام به جایگاه متوفی و غنای مادی و معنوی قبور به دست هنرمندان و اساتید بزرگ به کار گرفته شده و توسط حجّاران چیرهدست به اجرا درآمده است. با این وجود، شمار قابل توجهی از اینگونه آثار همچنان ناشناخته باقی مانده و گاه همچون سنگمزار مهد علیا بر حسب اتفاق در گوشه و کنار آرامگاه یا موزهای مورد توجه قرار گرفته و پس از بررسی، ارزشهای فرهنگی و هنری آن آشکار شده است. در همین راستا و حین مطالعات میدانی و عکاسی از تزئینات معماری در شهر ری، سنگمزاری نفیس از دوره قاجار واقع در آرامگاه «بیبی شهربانو» شناسایی شد. سنگ فوق به مزار شخصی با نام «آقا علیاکبر» تعلق دارد که به سال 1288ق توسط استاد مسلّم نستعلیق «میرزا غلامرضا اصفهانی» کتیبهنویسی شده و استاد «محمدعلی حجّار» آن را تراش و دورگیری نموده است. این پژوهش تلاش دارد تا سنگمزار فوق را به عنوان اثری فاخر از هنر قاجار معرفی و ویژگیهای خوشنویسی و حجّاری آن را با روش توصیفی_تحلیلی مورد بررسی قرار دهد.
Shahmandi S. The Tombstone of Agha Ali Akbar: Penned by Mirza Gholamreza Isfahani and Carved by Mohammad Ali Hajjar Tehrani. Golestan-e Honar 2026; 10 (2) :238-227 URL: http://golestanehonar.ir/article-1-573-fa.html