فرهاد فخرالدینی از جمله آهنگسازانی است که در آثارش، بهویژه در حوزۀ موسیقی فیلم، توجه ویژهای به مسئلۀ هویت ایرانی داشته است. در میان آثار وی، موسیقی مجموعۀ سربداران اهمیت خاصی یافته و بهعنوان نمونهای بارز و ماندگار در تاریخ موسیقی فیلم ایران شناخته میشود. پژوهش حاضر، با تحلیل موسیقی این مجموعه، بررسی میکند که عناصر و مؤلفههای موسیقایی چگونه، در بستر روایت تاریخی سریال، وجوه هویت ایرانی را بازنمایی میکنند. پرسش اصلی این پژوهش آن است که «هویت ایرانی در موسیقی مجموعۀ سربداران اثر فرهاد فخرالدینی چگونه بازنمایی شده است؟». برای پاسخ به این پرسش، دادههای اسنادی و میدانی ـ شامل نسخۀ کامل سریال، پژوهشها و گزارشهای مکتوب و گفتگو با آهنگساز ـ مورد استفاده قرار گرفت. تحلیل اثر بر مؤلفههایی چون سازآرایی، مد، ملودی، ریتم و کلام متمرکز بوده و این عناصر در نسبت با سنت موسیقایی ایران، حافظۀ شنیداری مخاطب و بافت روایی مجموعه بررسی شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که حضور سازهای ایرانی در کنار ارکستر سمفونیک (و در نتیجه حضور رنگهای صوتی موسیقی قومی و ملی)، بهرهگیری از فواصل و منطق مدال موسیقی کلاسیک ایرانی، استفاده از الگوهای ملودیک ریشهدار و مرسوم در موسیقی ایرانی، تنوع ریتمیک با استفاده از اوزان ایقاعی و عروضی و پیوند غیرمستقیم با زبان و شعر فارسی از مهمترین سازوکارهای بازنمایی هویت ایرانی در این اثر هستند. همچنین، موسیقی سربداران در مواردی با بهرهگیری محدود از عناصر موسیقی خراسانی، رابطۀ میان هویت ملی و لایههای قومی و منطقهای را نیز بازتاب میدهد. بر این اساس، میتوان موسیقی این مجموعه را نمونهای مهم در بررسی نسبت موسیقی فیلم و بازنمایی هویت فرهنگی در ایران دانست.
Ghafari A, Iranpour A, Khazraei B, Rahati B. Representation of Iranian Identity in the Music of the Television Series Sarbedārān by Farhad Fakhreddini. Golestan-e Honar 2026; 10 (2) :146-129 URL: http://golestanehonar.ir/article-1-569-fa.html
غفاری امین، ایرانپور امین، خضرایی بابک، راحتی بابک. بازنمایی هویت ایرانی در موسیقی مجموعۀ سربداران (اثر فرهاد فخرالدینی). گلستان هنر. 1405; 10 (2) :146-129
