تاریخنگاری هنر در دورۀ صفویه، بهویژه در منابع تاریخنگاری درباری، از جایگاه ویژهای برخوردار است. این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل تاریخنگاری هنر در عصر صفویه با تمرکز بر کتاب تاریخ عالمآرای عباسی نوشتۀ اسکندربیگ منشی انجام شده است. هدف اصلی پژوهش واکاوی روش، رویکرد و محتوای تاریخنگاری هنر در این اثر و شناخت جایگاه هنر و هنرمندان در روایت تاریخی این مورخ درباری بوده است. تاریخ عالمآرای عباسی بهعنوان یکی از مهمترین متون تاریخنگاری رسمی عصر صفوی، حاوی دادههای ارزشمندی دربارۀ هنر و معماری این دوره است. با این حال، پژوهشی مستقل که بهطور خاص به بررسی تاریخنگاری هنر در این اثر بپردازد، صورت نگرفته است. این پژوهش از آن رو ضروری است که با کندوکاو در لایههای پنهان این متن، نه تنها بخشی از تاریخ هنر آن عصر را روشن میسازد، بلکه چگونگی بازتاب هنر در آینۀ تاریخنگاری درباری و ایدئولوژی حکومتی را نیز آشکار مینماید. این پژوهش با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و دادههای آن به شیوۀ کتابخانهای و از طریق مطالعۀ متن اصلی تاریخ عالمآرای عباسی و همچنین منابع مرتبط با تاریخنگاری و هنر دورۀ صفوی گردآوری شده است. پرسش محوری این پژوهش آن است که «تاریخنگاری هنر در تاریخ عالمآرای عباسی چگونه است و چه ویژگیها و کارکردهایی دارد؟» یافتههای پژوهش نشان میدهد که تاریخنگاری هنر در تاریخ عالمآرای عباسی، کاملاً در خدمت ایدئولوژی حکومت صفوی و مشروعیتبخشی به شاه عباس کبیر قرار دارد. محوریت «حامی» (شاه) بر «آفریننده» (هنرمند)، گزینشگری در ثبت هنرهای مورد تأیید دربار، تأثیرپذیری از فضای مذهبی شیعه، و محدودیتهای ناشی از جایگاه درباری مورخ، ازبرجستهترین ویژگیهای این تاریخنگاری است. در این روایت، هنر ابزاری برای نمایش شکوه و عظمت پادشاه است و گزارشهای هنری، اغلب رنگوبوی ستایش و تقدسنمایی از اقدامات شاهانه دارند.
Esmaeilzadeh A, Moradi M H. Art Historiography in the Safavid Era: A Case Study of Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi. Golestan-e Honar 2026; 10 (2) :128-115 URL: http://golestanehonar.ir/article-1-568-fa.html
اسماعیلزاده اعظم، مرادی محمدحسن. تاریخنگاری هنر در عصر صفویه (مطالعۀ موردی: تاریخ عالمآرای عباسی). گلستان هنر. 1405; 10 (2) :128-115
