fa تجلی باغ و گلزار بر پارچـه در دوران اسلامی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">خلق فضای پوشیده از درختان انبوه، با تنوعی از گل و شاخ و برگ در بوستان، که برخاسته از ذات زیبا و کمال‌جوی بشر است و به‌گونه‌ای فردوس برین را در ذهنیت او تداعی می‌کند، از دیرباز در عرصهٔ حیات مادی و معنوی‌اش نقش داشته و در دستاوردهای او متجلّی بوده است. پارچه از این‌گونه دستاوردهاست که همانند بوم نقاشی جولانگاهی است برای تجسّم این ذهنیت و فضای فرازمینی باغ و گلستان برای نقاشان و طراحان پارچه. در این راستا و با توجه به اهمیت پیوند هنر نقاشی و طراحی پارچه، پرداختن به مکاتب هنر نقاشی و ارتباط تنگاتنگ آن با ویژگی نقش‌مایه‌ها و ترکیب‌بندی پارچه‌ها در ادوار مختلف ضروری است. بر این اساس، شاخص‌های این مکتب در طراحی نقش‌مایه‌های گیاهی و تجسم فضای خرم و حیات‌بخش جهت طراحی پارچه‌های هم‌زمان به‌کار رفت، چنان‌که نقش درخت با مفهوم درخت زندگی به‌گونه‌های مختلف همراه با طرح‌های گیاهی به‌شیوهٔ مسبک و تجریدی و گاه به‌شکل طبیعی با مفهوم مؤکد بر حیات جاودان چشمگیر است.<br> تأسیس کتابخانه یا به‌عبارتی کانون هنری تبریز و بخش نقاش‌خانهٔ‌ آن نقطه عطفی در هنر طراحی پارچه به‌وجود آورد. نقش‌مایهٔ باغ و فضایی پوشیده از گل و گیاه و طرح‌های اسلیمی گیاهی در معدود پارچه‌های این دوره به‌عنوان نقش‌مایهٔ اصلی و نمادین به‌کار رفته است و نقش پرکنندهٔ فضا و پس‌زمینه را ندارد. در پی نوزایی فرهنگی‌ـ‌هنری که پس از حملهٔ مغول آغاز شد و در دورهٔ تیموری نیز ادامه یافت، مکاتب غنی هنری سمرقند و هرات، با پشتوانهٔ کهن فرهنگی شرق ایران، همراه با نگرش عمیق به ادبیات کهن ایران شکل گرفت. در این میان، مکتب هرات، با رویکرد &laquo;انسان آرمانی&raquo;، تأثیری عمیق در نقش‌مایه‌های پارچه داشت که در مکاتب پس از خود نیز مؤثر افتاد. انسان‌محوری این مکتب سبب خلق فضایی عارفانه و بهشتی از باغ و بوستان شد و انسان را در صحنه‌های مختلف بزم و رزم و شکار متجلی ساخت. بن‌مایه‌های این شیوهٔ هنری با فتح هرات در دورهٔ صفوی از هرات به تبریز انتقال یافت و تحت عناوین مکتب تبریز‌ـ‌یزد و تبریز‌ـ‌کاشان به‌روش نقاشی تبریز دوم در کارگاه‌های پارچه‌بافی یزد و کاشان ادامه یافت. یزد در این زمان خود مکتب ویژه‌‌ای در پارچه‌بافی داشت که غیاث‌الدین علی نقشبند یزدی ابداع‌کنندهٔ آن بود و در آثارش فضایی از باغ‌های خیالی و عارفانه را به نمایش گذاشت. مکتب غنی اصفهان با ویژگی‌های خود که چشم‌گیرتر از همه پرداختن آن به نقش انسان و حضور او در طبیعت است در این زمان خوش درخشید و شاهکارهایی را در طراحی نقش‌مایه‌های پارچه خلق کرد.<br> در پارچه‌های دورهٔ قاجار، حضور انسان تقلیل یافت و صحنه‌های باغ با فضایی پوشیده از درختان انبوه و درهم‌پیچیده همراه با طرح‌های اسلیمی و ختایی که گاه با نقش‌مایه‌های جانوری و ندرتاً انسانی همراه است از نقوش و طرح‌های اصلی پارچه در مکتب قاجار گردید. در این پارچه‌ها، چنین به نظر می‌رسد که هدف صرفاً نمایشی از بوستان و یا جنگلی پررمزوراز است.</div> پارچه بافی, دوره قاجار, باغ و گلزار, غیاث الدین علی نقشبند یزدی 21 11 http://golestanehonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-272&slc_lang=fa&sid=1 Zohre Roohfar زهره روح‌فر 10031947532846001381 10031947532846001381 Yes حوزه پارچه و لباس