|
پژوهشی بر نقشمایههای گیاهی مساجد دورهٔ آلبویه (نایین و جرجیر) از دیدگاه کهنالگویی
|
رها رساله*   |
|
|
|
چکیده: (467 مشاهده) |
کارل گوستاو یونگ، روانشناس سوئیسی، کهنالگوها را اندیشه و تصاویر ذهنی مشترک در میان فرهنگهای مختلف میداند که در حقیقت میراث باستانی بشریت را تشکیل میدهند و از دیرباز در ناخودآگاه جمعی بشر برجای ماندهاند. این میراث مشترک ریشه در تجربیات معمول همه انسانها داشته و فارق از مفاهیمی چون مذهب، نژاد، موقعیت مکانی یا زمانی، در جنبههای مختلفی از زندگی جلوه مییابند. هنر از مهمترین عرصههای حضور کهنالگوهاست و به زبان نمادها وجوه مختلف کهنالگوها را نمایان میسازد. یونگ کهنالگوهای متعددی را معرفی میکند که یکی از مهمترین آنها مادر مثالی است. این کهنالگو جنبههای مختلف واقعی و مجازی دارد. صور مجازی مادر مثالی در قالب نمادهای مختلفی ظاهر میگردد و هر کدام از این صور نیز دارای جلوههای مثبت یا منفی هستند. گیاهان از جمله صور مادر مثالی هستند؛ بنابراین این پژوهش با رویکرد کهنالگویی به بررسی مفهوم مادر مثالی و صور آن پرداخته است و در پی این هدف تدوین یافته است که آیا در تزئینات گیاهی بهکار رفته در بناهای دورهٔ اسلامی، مفاهیم کهنالگویی و بهویژه صور مادر مثالی قابل شناسایی است. بدین جهت که معماری دورهٔ آلبویه، کمتر شناخته شده است، این پژوهش بهطور موردی به مطالعهٔ دو مسجد مهم این دوره، نایین و جرجیر، تمرکز کرده است و در راستای هدف خود، در پی پاسخ به دو پرسش ذیل برآمده است: نقشمایههای گیاهی در بناهای مورد مطالعه شامل چه مواردی است و دیگر اینکه چه ارتباطی بین مفهوم کهنالگوی مادر مثالی با نقوش گیاهی به کار رفته در این مساجد وجود دارد. این مقاله با رویکرد تاریخی و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و دادههای این پژوهش به شیوهٔ اسنادی گردآوری شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نقوش گیاهی بهکار رفته در بناهای مورد مطالعه بیش از همه درخت زندگی، درخت تاک و انگور، انار، گل لاله، گل لوتوس و برگ کنگر را شامل میگردد. تحلیل این نقوش از منظر کهنالگویی نشان میدهد که همگی آنها در ارتباط با وجوه مثبت مادر مثالی بوده و بیشتر مفاهیمی چون باروری، زایش، رشد و حاصلخیزی را منتقل میکنند که از عمدهترین نمادهای مربوط به گیاهان هستند.
|
|
| واژههای کلیدی: کهن الگو، مادر مثالی، نقشمایههای گیاهی، آلبویه، مساجد آلبویه |
|
|
متن کامل [PDF 670 kb]
(235 دریافت)
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
|
|
|
|
|
|
