fa شناسایی و واکاوی مؤلفه‌های فنی بافت قالی‌های تک‌پود شهرستان همدان تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-family:IRBadr">&nbsp;بخش‌های مرکزی و شرا شهرستان همدان، به‌عنوان اصلی‌ترین مراکز تولید و صادرات قالی‌های تک‌پود در استان همدان شناخته می‌شوند؛ قالی‌هایی که با ویژگی‌های فنی مشخص و قابل شناسایی بافته می‌شوند و بسیاری از این ویژگی‌ها مختص همین نواحی است. با وجود اشتراکاتی در زمینه‌هایی چون نوع گره، جنس الیاف و شیوهٔ رنگرزی با دیگر مناطق استان، ساختار فنی قالی‌های این مناطق وجه تمایز بارزی با سایر نمونه‌ها دارد. صنعت قالی‌بافی در شهرستان همدان، همانند بسیاری از مناطق کشور، به دو شاخهٔ اصلی شهری و روستایی تقسیم می‌شود. صنعت قالی‌بافی روستایی پیشینه‌ای چند قرنی دارد و در روستاهای دو بخش مرکزی، شرا و نیز در نواحی اطراف شهرستان‌های همدان و قهاوند گسترده بوده است. در مقابل، قالی‌بافی کارگاهی (شهری) با قدمتی حدود یک قرن، عمدتاً در شهر همدان و در برخی موارد در روستاهای تابعه فعال است</span><span dir="LTR" style="font-family:IRLotus">.</span><span lang="FA" style="font-family:IRBadr"> قالی‌های تک‌پود همدان با برخورداری از ویژگی‌های فنی انحصاری، بخشی ارزشمند از میراث قالی‌بافی ایران به شمار می‌روند. با این حال، ابعاد فنی و ساختاری آن‌ها کمتر به‌طور علمی بررسی شده است. تبیین این مؤلفه‌ها جهت مستندسازی، حفظ اصالت و ارتقای جایگاه قالی همدان در عرصهٔ ملی و بین‌المللی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر دارد. بنابراین هدف از نگارش پژوهش، تحلیل ویژگی‌های بافت قالی‌های تک‌پود شهرستان همدان می‌باشد. درواقع نگارندگان پژوهش در پی پاسخ به این پرسش هستند که قالی‌های تک‌پود بافته‌شده در شهرستان همدان دارای چه ویژگی‌های ساختاری و فن‌شناختی می‌باشند؟ پژوهش حاضر از نوع توصیفی و روش اجرای آن، توصیفی ـ تحلیلی بوده و گردآوری داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای و مطالعات میدانی (شامل مصاحبه و کارت مشاهده) صورت پذیرفته است. جامعهٔ آماری پژوهش را قالی‌های تک‌پود شهرستان همدان تشکیل می‌دهند و نمونهٔ آماری شامل 21 تخته قالی می‌باشد. تحلیل اطلاعات به شیوهٔ کیفی انجام گرفته است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ویژگی‌های فنی قالی‌ها و قالیچه‌های بافته‌شده در شهرستان همدان عمدتاً در مؤلفه‌هایی نظیر نوع ابزارهای مورد استفاده، نوع و جنس دار، شیوهٔ چله‌کشی، جنس الیاف تار، پود کلفت، پود نازک، نوع و جنس گره، ساختار بافت، شیرازه‌پیچی، گلیم‌باف، آرایش سرچله‌ها و شیوه پرداخت، شباهت دارند. با این حال، تفاوت‌ها عمدتاً در رج‌شمار، ابعاد و کیفیت بافت قالی‌ها مشاهده می‌شود؛ هرچند رج‌شمار در اغلب نمونه‌ها در بازه‌ای حدود 10 الی 25 تعریف شده است.</span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="line-height:normal"><span style="letter-spacing:-.1pt">Hamedan County is recognized as one of the most prominent carpet-weaving centers in western Iran, particularly in the rural weaving tradition. The handwoven carpets of this region not only adhere to the general characteristics of Persian carpet-making but also exhibit exclusive technical features unique to the area. The Central and Sharah districts are considered the primary hubs for the production and export of carpets in Hamedan province&mdash;carpets that are woven with clearly identifiable and region-specific technical traits. Although there are shared elements with other parts of the province in terms of knot type, fiber material, and dyeing methods, the structural features of carpets from these districts distinguish them significantly. As in many parts of Iran, carpet weaving in Hamedan County is categorized into two main sectors: urban and rural. The rural tradition, with several centuries of history, has been widespread in the villages of the Central and Sharah districts as well as in the surrounding areas of Hamedan and Qahavand. In contrast, workshop-based (urban) weaving, with a history of approximately one century, is primarily practiced in the city of Hamedan and, occasionally, in its surrounding villages. The aim of this study is to analyze the structural and technical characteristics of carpets woven in Hamedan County. Specifically, the authors seek to answer the following question: What are the structural and technical features of single-weft carpets produced in this region? This research is descriptive in nature and follows a descriptive-analytical methodology. Data collection was conducted through both library resources and fieldwork, including interviews and observation cards. The statistical population consists of carpets from Hamedan County, with a sample of 21 selected pieces. Data analysis was carried out using qualitative methods. The findings indicate that the technical components of carpets and rugs woven in Hamedan County largely converge in aspects such as the type of weaving tools, loom structure and material, warping method, warp fiber composition, coarse and fine wefts, knot type and fiber, weaving structure, selvage technique, kilim end, warping knot style, and finishing method. However, notable differences were observed in knot density (Raj count), carpet dimensions, and overall weaving quality. Most samples exhibited a Raj count within the range of 10 to 25.</span></span><br> &nbsp; شهرستان همدان, قالی‌های تک پود, مؤلفه‌های فنی, شیوهٔ بافته, واکاوی Hamadan County, carpets, technical components, weaving method, analysis 165 151 http://golestanehonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-379&slc_lang=fa&sid=1 Sepehr Qasemi سپهر قاسمی sepehr1378qasemi@gmail.com 10031947532846001485 10031947532846001485 Yes Ashkan Rahmani اشکان رحمانی rahmani.ashkan@shirazu.ac.ir 10031947532846001486 10031947532846001486 No Seyed Aliakbar Seyyedi سید علی‌اکبر سیّدی seyyedi@shirazu.ac.ir 10031947532846001487 10031947532846001487 No