fa سنگ‌مزار «آقا علی‌اکبر» به قلم «میرزا غلامرضا اصفهانی» و تراش «محمّدعلی حجّار طهرانی» تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">قبرستان‌ها و سنگ‌های مزار، از مهم‌ترین بسترهای بروز سنت‌های طراحی، خوش‌نویسی و حجّاری‌های نفیس به‌شمار می‌آیند و نگاهبان بخش قابل توجهی از فرهنگ، تاریخ و شاهکارهای هنری هستند اما به دلیل پراکندگی جغرافیایی، کم‌توجهی و فقر منابع مکتوب، مطالعه و پژوهش در این حوزه نسبت به دیگر شاخه‌های معماری با تأخیر و محدودیت همراه بوده است. انواع خطوط کوفی، ثلث، نسخ و نستعلیق در کنار تزئینات اسلیمی، هندسی و نقشمایه‌های انسانی، گیاهی و جانوری به منظور احترام به جایگاه متوفی و غنا‌ی مادی و معنوی قبور به دست هنرمندان و اساتید بزرگ به کار گرفته شده‌ و توسط حجّاران چیره‌دست به اجرا درآمده ‌است. با این وجود، شمار قابل توجهی از اینگونه آثار همچنان ناشناخته باقی مانده‌ و گاه همچون سنگ‌مزار مهد علیا بر حسب اتفاق در گوشه و کنار آرامگاه‌ یا موزه‌‌ای مورد توجه قرار گرفته و پس از بررسی، ارزش‌های فرهنگی و هنری آن آشکار شده است. در همین راستا و حین مطالعات میدانی و عکاسی از تزئینات معماری در شهر ری، سنگ‌مزاری نفیس از دوره&nbsp; قاجار واقع در آرامگاه &laquo;بی‌بی شهربانو&raquo; شناسایی شد. سنگ فوق به مزار شخصی با نام &laquo;آقا علی‌اکبر&raquo; تعلق دارد که به سال 1288ق توسط استاد مسلّم نستعلیق &laquo;میرزا غلامرضا اصفهانی&raquo; کتیبه‌نویسی شده و استاد &laquo;محمدعلی حجّار&raquo; آن را تراش و دورگیری نموده است. این پژوهش تلاش دارد تا سنگ‌مزار فوق را به عنوان اثری فاخر از هنر قاجار معرفی و ویژگی‌های خوش‌نویسی و حجّاری آن را با روش توصیفی</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span cambria="" style="font-family:">_</span></span><span lang="FA" style="font-size:12.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">تحلیلی مورد بررسی قرار دهد.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <span style="font-size:12pt"><span calibri="" style="font-family:"><span lang="EN-GB" new="" roman="" style="font-family:" times="">Cemeteries and tombstones serve as vital platforms for the manifestation of design, calligraphy, and fine stone-carving traditions, acting as repositories for a significant portion of cultural history and artistic masterpieces. However, due to geographical dispersion, insufficient attention, and a scarcity of written sources, research in this domain has lagged behind other architectural disciplines. Various scripts, including <i>Kufic</i>, <i>Thuluth,</i> <i>Naskh</i>, and <i>Nastaliq</i>, alongside Islamic and geometric ornamentation, as well as human, botanical, and animal motifs, have been employed by master artists and executed by skilled stonemasons to honour the status of the deceased and enhance the material and spiritual richness of the graves. Nevertheless, a considerable number of such works remain undiscovered. Occasionally, much like the tombstone of <i>Mahd-e Olya</i>, they are serendipitously found in the recesses of a tomb or museum, their cultural and artistic value only revealed upon subsequent examination. In this context, during field studies and the photographic documentation of architectural decorations in the city of Rey, an exquisite tombstone from the Qajar period was identified within the tomb of Bibi Shahrbanu. This stone belongs to the grave </span><v:shape fillcolor="white [3201]" id="Text_x0020_Box_x0020_27" o:gfxdata="UEsDBBQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAW0NvbnRlbnRfVHlwZXNdLnhtbKSRvU7DMBSF dyTewfKKEqcMCKEmHfgZgaE8wMW+SSwc27JvS/v23KTJgkoXFsu+P+c7Ol5vDoMTe0zZBl/LVVlJ gV4HY31Xy4/tS3EvRSbwBlzwWMsjZrlprq/W22PELHjb51r2RPFBqax7HCCXIaLnThvSAMTP1KkI +gs6VLdVdad08ISeCho1ZLN+whZ2jsTzgcsnJwldluLxNDiyagkxOquB2Knae/OLUsyEkjenmdzb mG/YhlRnCWPnb8C898bRJGtQvEOiVxjYhtLOxs8AySiT4JuDystlVV4WPeM6tK3VaILeDZxIOSsu ti/jidNGNZ3/J08yC1dNv9v8AAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEArTA/8cEAAAAyAQAACwAAAF9y ZWxzLy5yZWxzhI/NCsIwEITvgu8Q9m7TehCRpr2I4FX0AdZk2wbbJGTj39ubi6AgeJtl2G9m6vYx jeJGka13CqqiBEFOe2Ndr+B03C3WIDihMzh6RwqexNA281l9oBFTfuLBBhaZ4ljBkFLYSMl6oAm5 8IFcdjofJ0z5jL0MqC/Yk1yW5UrGTwY0X0yxNwri3lQgjs+Qk/+zfddZTVuvrxO59CNCmoj3vCwj MfaUFOjRhrPHaN4Wv0VV5OYgm1p+LW1eAAAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEA7aKt89wEAABFGwAA HwAAAGNsaXBib2FyZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWzsWd1uIjcUvq/Ud7DmaldqwkAgJGjJ itAmWSnNosBqrw8eD+ONx57a5i9X+w59gT5LH6VP0mPPAANB2aVN2i1NkIhnfPjw+c4P9jdv3s5S QSZMG65kO6gehgFhkqqIy1E7+DC4ODgJiLEgIxBKsnYwZyZ4e/b9d2+gNdKQJZwSRJCmBe0gsTZr VSqGJiwFc6gyJnEuVjoFi5d6VIk0TBE5FZVaGB5XUuAyOFtB/QgWyFjzvwAlFL1jURfkBAxCCtoq 3ynWKOjfR4aWnFzqrJ/1tFs5vZn0NOFRO0DmJKRIUVApJgozvKxsfGq0ApjFOnX2Ko7JrB0cH4f1 EKHm7eD0tNk4aYQ5HJtZQt189bRerzUCQtGi0WwuDWjy/nEEmvz0OAYuMl8MDkoLNJlbnpw89LjW XLg8cMs7VzOCtxbeO3tiZ3gX88pH2WTXGCWT84HE5YiemwW4KWh9GlaWHkEr08ZeMpUSN2gHmlHr 1wSTa2PzFS1MnLtGCR5dcCH8hUto1hWaTEC0A2GrzkkEX7MSkkwxPkcYsQcIDnr5+aEAevcQAfGE zGELEuys77l3JEZzBzrE/8iqVugCJonJ6AVH6GswtgcaSxBvYjHb9/gWC4XrUcUoIInS99vuO3ss C5wNyBRLuh2YX8agWUDEO2kwDav1OsJaf1FvNGt4ocszw/KMHKddhSRV/er80NlbsRjGWqUflY46 7ltxCiTF724HdjHsWrzCCewblHU6fkxVmoG9lv0MKzhPJkfpYPYRdFaE1GIO3qh+AhnbFtnc1pEo VWdsVcyLsOecuglhbN/OBfMZ7JkvAoE8d2Lro5rRnjV5HvjKdFlQzOKwsNfOVGOgBLg2yuTBhz7y cY9rD11xDxdOsDjGRMwzEL8fLJfEzjMWA8VGMuApM+SGTcmtSkEGJAOpDE6ENXwdh0dhA5tFA8dH YR1nuaXJBaRcYGuoYt+mCWjDPM3eJQbPBo6+o7/ObXt2pabEKtLllpFBwg3BUHMqWMuVDLLobD1B j7PkZveSH/I/5gF/MM0/koTYBxKsmYjvTvZaVzd6NFx2bixeV79bmv9eJuoPxCSHL9n6TP243DJf YUM/fr17qu5l2r2k3HNtAcopN0jw11mlQ2PxXEdUTDqjBEhHcNK5G4JukR6TkkVkOCc/c30P5DJR AlLNcPjOxJCA5Lh5i0gX9KSwUwmkKUQe5Qo+fQJNBizRaPmS2n5rdLgbDwRPwvludy8LnVwqwZy4 8MfnXwkjV0qC3o2gvd0j7toD9zxTquFLXvgG8qp2+hpbc48ckM1ewmTkNIDbrcdOlNv8oXif+sjK YX+mzA/sriPgKZxwGTGJR9/qSXjk5AsQI9Q3hZcinKTg7BYHdz96mmP9v85yFwQfar6mFVx4jcBp BnVUCvB9Qys4whubWsHaMe2cXCs7NiVQdw5CnbL8twFaK2EeNE+KQ9NSJPj9t42KXkXzW1ZNvnF6 VyRuKYm8BHRRAvm+QjhJraiFHrW5sFUNmxjYImJliy0i2MnScFFNuMn8Ohnsyz/eT8X2mvD1VKBr FdLRHLC5lAS6cxTo6lhsi9eXi668O9+tPFBV/Iru/lSO/2fYfFgNSPFKTB8b1s9uUX/N9ZxcbUcL 98CjsvEAyZdT8cDLPaUqX5/9CQAA//8DAFBLAwQUAAYACAAAACEAkn2H4B0HAABJIAAAGgAAAGNs aXBib2FyZC90aGVtZS90aGVtZTEueG1s7FlLbxs3EL4X6H9Y7L2xZL1iI3JgyXLcxC9ESoocKYna ZcxdLkjKjm5FcuqlQIG06KEBeuuhKBqgARr00h9jwEGb/ogOuS9SouIHXCAobAHG7uw3w+HM7Mzs 8M7dZxH1jjEXhMVtv3qr4ns4HrExiYO2/2iw/dlt3xMSxWNEWYzb/gwL/+7Gp5/cQesjSpIhQ3w8 CHGEPRAUi3XU9kMpk/WVFTECMhK3WIJjeDZhPEISbnmwMuboBBaI6MpqpdJciRCJ/Q2QKJWgHoV/ sRSKMKK8r8RgL0YRrH4wmZAR1tjxUVUhxEx0KfeOEW37IHPMTgb4mfQ9ioSEB22/ov/8lY07K2g9 Y6JyCa/Bt63/Mr6MYXy0qtfkwbBYtF5v1JubhXwNoHIR12v1mr1mIU8D0GgEO011sWW2Vrv1DGuA 0kuH7K3WVq1q4Q35tQWdNxvqZ+E1KJVfX8Bvb3fBihZeg1J8YwHf6Kx1tmz5GpTimwv4VmVzq96y 5GtQSEl8tICuNJq1br7bAjJhdMcJX2vUt1urmfASBdFQRJdaYsJiuSzWIvSU8W0AKCBFksSenCV4 gkYQk11EyZATb5cEIQRegmImgFxZrWxXavBf/er6SnsUrWNkcCu9QBOxQFL6eGLESSLb/n2Q6huQ s7dvT5+/OX3+++mLF6fPf83W1qIsvh0UBybf+5+++efVl97fv/34/uW36dLzeGHi3/3y1bs//vyQ eNhxaYqz716/e/P67Puv//r5pUP6JkdDEz4gERbePj7xHrIINujQHw/55TgGISImx2YcCBQjtYpD fk+GFnp/hihy4DrYtuNjDqnGBbw3fWop3A/5VBKHxAdhZAH3GKMdxp1WeKDWMsw8mMaBe3E+NXEP ETp2rd1FseXl3jSBHEtcIrshttQ8pCiWKMAxlp56xo4wduzuCSGWXffIiDPBJtJ7QrwOIk6TDMjQ iqaSaYdE4JeZS0Hwt2Wbvcdeh1HXrrfwsY2EdwNRh/IDTC0z3kNTiSKXyAGKqGnwXSRDl5L9GR+Z uJ6Q4OkAU+b1xlgIF88Bh/0aTn8Aacbt9j06i2wkl+TIJXMXMWYit9hRN0RR4sL2SRya2M/FEYQo 8g6ZdMH3mP2GqHvwA4qXuvsxwZa7z88GjyDDmiqVAaKeTLnDl/cws+K3P6MThF2pZpNHVord5MQZ HZ1pYIX2LsYUnaAxxt6jzx0adFhi2bxU+n4IWWUHuwLrPrJjVd3HWGBPNzeLeXKXCCtk+zhgS/TZ m80lnhmKI8SXSd4Hr5s270Gpi1wBcEBHRyZwn0C/B/HiNMqBABlGcC+Vehgiq4Cpe+GO1xm3/HeR dwzey6eWGhd4L4EHX5oHErvJ80HbDBC1FigDZoCgy3ClW2Cx3F+yqOKq2aZOvon90pZugO7Ianoi Ep/bAc31Po3/rveBDuPsh1eOl+16+h23YCtZXbLTWZZMdub6m2W4+a6my/iYfPxNzRaaxocY6shi xrrpaW56Gv9/39Mse59vOpll/cZNJ+NDh3HTyWTDlevpZMrmBfoaNfBIBz167BMtnfpMCKV9OaN4 V+jBj4DvmfE2EBWfnm7iYgqYhHCpyhwsYOECjjSPx5n8gsiwH6IEpkNVXwkJRCY6EF7CBAyNNNkp W+HpNNpj43TYWa2qwWZaWQWSJb3SKOgwqJIputkqB3iFeK1toAetuQKK9zJKGIvZStQcSrRyojKS HuuC0RxK6J1dixZrDi1uK/G5qxa0ANUKr8AHtwef6W2/UQcWYIJ5HDTnY+Wn1NW5d7Uzr9PTy4xp RQA02HkElJ5eU7ou3Z7aXRpqF/C0pYQRbrYS2jK6wRMhfAZn0amoF1Hjsr5eK11qqadModeD0CrV aN3+kBZX9TXwzecGGpuZgsbeSdtv1hoQMiOUtP0JDI3hMkogdoT65kI0gOOWkeTpC3+VzJJwIbeQ CFOD66STZoOISMw9SqK2r7ZfuIHGOodo3aqrkBA+WuXWIK18bMqB020n48kEj6TpdoOiLJ3eQoZP c4XzqWa/Olhxsim4ux+OT7whnfKHCEKs0aoqA46JgLODamrNMYHDsCKRlfE3V5iytGueRukYSumI JiHKKoqZzFO4TuWFOvqusIFxl+0ZDGqYJCuEw0AVWNOoVjUtqkaqw9Kqez6TspyRNMuaaWUVVTXd WcxaIS8Dc7a8WpE3tMpNDDnNrPBp6p5PuWt5rpvrE4oqAQYv7OeouhcoCIZq5WKWakrjxTSscnZG tWtHvsFzVLtIkTCyfjMXO2e3okY4lwPilSo/8M1HLZAmeV+pLe062N5DiTcMqm0fDpdhOPgMruB4 2gfaqqKtKhpcwZkzlIv0oLjtZxc5BZ6nlAJTyym1HFPPKfWc0sgpjZzSzClN39MnqnCKrw5TfS8/ MIUalh2wZr2Fffq/8S8AAAD//wMAUEsDBBQABgAIAAAAIQCcZkZBuwAAACQBAAAqAAAAY2xpcGJv YXJkL2RyYXdpbmdzL19yZWxzL2RyYXdpbmcxLnhtbC5yZWxzhI/NCsIwEITvgu8Q9m7SehCRJr2I 0KvUBwjJNi02PyRR7Nsb6EVB8LIws+w3s037sjN5YkyTdxxqWgFBp7yenOFw6y+7I5CUpdNy9g45 LJigFdtNc8VZ5nKUxikkUigucRhzDifGkhrRykR9QFc2g49W5iKjYUGquzTI9lV1YPGTAeKLSTrN IXa6BtIvoST/Z/thmBSevXpYdPlHBMulFxagjAYzB0pXZ501LV2BiYZ9/SbeAAAA//8DAFBLAQIt ABQABgAIAAAAIQC75UiUBQEAAB4CAAATAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAABbQ29udGVudF9UeXBlc10u eG1sUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhAK0wP/HBAAAAMgEAAAsAAAAAAAAAAAAAAAAANgEAAF9yZWxzLy5y ZWxzUEsBAi0AFAAGAAgAAAAhAO2irfPcBAAARRsAAB8AAAAAAAAAAAAAAAAAIAIAAGNsaXBib2Fy ZC9kcmF3aW5ncy9kcmF3aW5nMS54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAkn2H4B0HAABJIAAAGgAAAAAA AAAAAAAAAAA5BwAAY2xpcGJvYXJkL3RoZW1lL3RoZW1lMS54bWxQSwECLQAUAAYACAAAACEAnGZG QbsAAAAkAQAAKgAAAAAAAAAAAAAAAACODgAAY2xpcGJvYXJkL2RyYXdpbmdzL19yZWxzL2RyYXdp bmcxLnhtbC5yZWxzUEsFBgAAAAAFAAUAZwEAAJEPAAAAAA== " strokeweight=".5pt" style="position:absolute; margin-left:-27px; margin-top:686px; width:487.75pt; height:45.5pt; z-index:251688960; v-text-anchor:top" type="#_x0000_t202"> <v:path arrowok="t"> <v:textbox> <table width="100%"> <tbody> <tr> <td> <div><b><span style="font-size:10.0pt">How to Cite This Article:</span></b> <span style="font-size:10.0pt">Shahmandi</span><span style="font-size:10.0pt"><span style="color:black">, sh. </span></span><span style="font-size:10.0pt">(2026)</span><span style="font-size:10.0pt">. </span><span style="font-size:10.0pt">The Tombstone of Agha Ali Akbar: Penned by Mirza Gholamreza Isfahani and Carved by Mohammad Ali Hajjar Tehrani</span><span style="font-size:10.0pt">.<i> Golestan&ndash; e Honar</i>. <i>10</i>(29): PP - .</span><span style="font-size:10.0pt"></span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-weight:normal"></span></span><br> <span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></div> </td> </tr> </tbody> </table> </v:textbox> <w:wrap anchorx="margin"> </w:wrap></v:path></v:shape><span style="position:absolute; margin-left:-28px; margin-top:685px; width:657px"><span style="z-index:251688960"><span style="height:66px"></span></span></span><span lang="EN-GB" new="" roman="" style="font-family:" times="">of an individual named Agha Ali Akbar. The inscription was penned in 1288 AH (1871 CE) by the undisputed master of <i>Nastaliq</i>, Mirza Gholamreza Isfahani, and subsequently carved and outlined by the master stonemason, Mohammad Ali Hajjar. Employing a descriptive-analytical methodology, this research aims to introduce this tombstone as a distinguished masterpiece of Qajar art and to examine its calligraphic and stone-carving characteristics.</span></span></span><br> &nbsp; سنگ‌مزار آقاعلی‌اکبر, آرامگاه بی‌بی شهربانو, قاجار, کتیبه‎نویسی نستعلیق, میرزا غلامرضا اصفهانی, حجّاری, محمدعلی حجّار Tombstone of Agha Ali Akbar, Tomb of Bibi Shahrbanu, Qajar Era, Nastaliq Inscription, Mirza Gholamreza Isfahani, Stone Carving, Mohammad Ali Hajjar. 238 227 http://golestanehonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-390&slc_lang=fa&sid=1 Shahriyar Shahmandi شهریار شاهمندی Shahmandi20@gmail.com 10031947532846001577 10031947532846001577 Yes پژوهشگر هنرهای ایرانی