fa تاریخ‌نگاری هنر در عصر صفویه (مطالعۀ موردی: تاریخ عالم‌آرای عباسی) تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span calibri="" style="font-family:"><span lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">تاریخ‌نگاری هنر در دورۀ صفویه، به‌ویژه در منابع تاریخ‌نگاری درباری، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. این پژوهش با هدف تبیین و تحلیل تاریخ‌نگاری هنر در عصر صفویه با تمرکز بر کتاب <i>تاریخ عالم‌آرای عباسی </i>نوشتۀ اسکندربیگ منشی انجام شده است. هدف اصلی پژوهش واکاوی روش، رویکرد و محتوای تاریخ‌نگاری هنر در این اثر و شناخت جایگاه هنر و هنرمندان در روایت تاریخی این مورخ درباری بوده است. تاریخ عالم‌آرای عباسی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین متون تاریخ‌نگاری رسمی عصر صفوی، حاوی داده‌های ارزشمندی دربارۀ هنر و معماری این دوره است. با این حال، پژوهشی مستقل که به‌طور خاص به بررسی تاریخ‌نگاری هنر در این اثر بپردازد، صورت نگرفته است. این پژوهش از آن رو ضروری است که با ‌کند‌و‌کاو در لایه‌های پنهان این متن، نه تنها بخشی از تاریخ هنر آن عصر را روشن می‌سازد، بلکه چگونگی بازتاب هنر در آینۀ تاریخ‌نگاری درباری و ایدئولوژی حکومتی را نیز آشکار می‌نماید. این پژوهش با روش تاریخی و رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده‌های آن به شیوۀ کتاب‌خانه‌ای و از طریق مطالعۀ متن اصلی تاریخ عالم‌آرای عباسی و همچنین منابع مرتبط با تاریخ‌نگاری و هنر دورۀ صفوی گردآوری شده است. پرسش محوری این پژوهش آن است که &laquo;تاریخ‌نگاری هنر در تاریخ عالم‌آرای عباسی چگونه است و چه ویژگی‌ها و کارکردهایی دارد؟&raquo; یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تاریخ‌نگاری هنر در تاریخ عالم‌آرای عباسی، کاملاً در خدمت ایدئولوژی حکومت صفوی و مشروعیت‌بخشی به شاه عباس کبیر قرار دارد. محوریت &laquo;حامی&raquo; (شاه) بر &laquo;آفریننده&raquo; (هنرمند)، گزینش</span></span><span lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span arial="" style="font-family:">‌</span></span><span lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">گری در ثبت هنرهای مورد تأیید دربار، تأثیرپذیری از فضای مذهبی شیعه، و محدودیت‌های ناشی از جایگاه درباری مورخ، از</span></span> <span lang="FA" style="font-size:14.0pt"><span b="" nazanin="" style="font-family:">برجسته‌ترین ویژگی‌های این تاریخ‌نگاری است. در این روایت، هنر ابزاری برای نمایش شکوه و عظمت پادشاه است و گزارش‌های هنری، اغلب رنگ‌و‌بوی ستایش و تقدس‌نمایی از اقدامات شاهانه دارند.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:12pt"><span calibri="" style="font-family:"><span lang="EN-GB" new="" roman="" style="font-family:" times="">Art historiography during the Safavid period, particularly within courtly historical sources, holds significant importance. This research aims to explain and analyse art historiography in the Safavid era, focusing on the book <i>Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi</i> by Eskandar Beg Monshi. The primary objective is to examine the methods, approaches, and content of art historiography within this work, thereby understanding the position of art and artists in the historical narrative of this court historian. As one of the most vital texts of official Safavid historiography, <i>Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi</i> contains invaluable data regarding the art and architecture of the period. However, no independent research has specifically examined art historiography within this text. This study is essential, as exploring the hidden layers of this text not only illuminates a portion of the era&rsquo;s art history but also reveals how art is reflected through the lens of court historiography and state ideology. Conducted using a historical method with a descriptive-analytical approach, this study relies on library-based data collection. Primary data were gathered from the original text of <i>Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi</i>, supplemented by related sources on Safavid art and historiography. The central question guiding this research is: What is the nature of art historiography in <i>Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi</i>, and what are its defining characteristics and functions? The findings indicate that art historiography in <i>Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi</i> entirely serves the ideology of the Safavid state and the legitimisation of Shah Abbas the Great. The most prominent features of this historiography include the prioritisation of the &ldquo;patron&rdquo; (the Shah) over the &ldquo;creator&rdquo; (the artist); selectivity in recording court-approved arts; the influence of the Shi&rsquo;a religious atmosphere; and the inherent limitations of the historian&rsquo;s courtly position. Within this narrative, art functions as an instrument to showcase the monarch&rsquo;s glory and grandeur, with artistic accounts frequently adopting a tone of praise and sanctification towards royal endeavours.</span></span></span><br> &nbsp;</div> تاریخ‌نگاری هنر, دورۀ صفویه, عالم‌آرای عباسی, اسکندربیگ منشی, هنر درباری Art Historiography, Safavid Era, Tarikh-e Alam-ara-ye Abbasi, Eskandar Beg Monshi, Court Art 128 115 http://golestanehonar.ir/browse.php?a_code=A-10-1-385&slc_lang=fa&sid=1 Azam Esmaeilzadeh اعظم اسماعیل‌زاده A_esmaeilzadeh@pnu.ac.ir 10031947532846001566 10031947532846001566 Yes Mohammad Hasan Moradi محمدحسن مرادی M-moradi@pnu.ac.ir 10031947532846001567 10031947532846001567 No